وضعيت قوم تالش و دانشمند زنداني
در باكو
دکترعارف محمدزاده
بار دیگر نوروز از راه رسید اما نوروز علی محمد اف دانشمند برجسته تالش همچنان در زندان باکو است.
بازتاب تداوم زنداني شدن دانشمند برجستة تالش در باكو روز به روز بيشتر و جهانيتر ميشود. اگر چه رژيم حاكم بر ايران شمالي (جمهوري آذربايجان) از بدو دستگيري دانشمند برجستة تالش، نوروزعليمحمداف، كوشيده است تا اين واقعه در مطبوعات و رسانهها بازتاب نداشته باشد و به همين دليل، شبكههاي تلويزيوني و مطبوعات باكو كه اغلب آنها به صورت رسمي و غيررسمي به محافل حكومتي وابستهاند، تنها به انتشار خبرهاي كوتاهي از اين دانشمند مشهور تالش بسنده كردهاند، اما به دليل وجهة علمي و فرهنگي نوروزعليمحمداف در كشورهاي مختلف اخبار مربوط به وضعيت اين دانشمند پيگيري ميشود. وي نه تنها براي تمام تالشهاي جهان و مردم ايران شمالي چهرهاي شناخته شده است، بلكه به دليل ارتباط با محافل علمي، فرهنگي و دانشگاهي كشورهاي اروپاي شرقي، روسيه، تركيه و ايران و انتشار آثار علمي و تحقيقاتياش در اين كشورها نيز شناخته شده و مورد احترام است. در ميان تالششناسان جهان، نوروزعليمحمداف، در مقام نخست قرار ميگيرد و به اين علت، تاكنون به بسياري از كشورها از جمله روسيه، تركيه، ايران و كشورهاي اروپايي دعوت شده و سخنرانيهاي علمي ارايه كرده است. به دلايل ياد شده، پس از آن كه حدود سه سال پيش و به دنبال انتشار يك نشريه علمي ـ فرهنگي با واكنش خشن دولت باكو دستگير و زنداني شد، مجامع علمي و دانشگاهي و نيز رسانههاي كشورهاي مختلف نسبت به بازداشت وي واكنش نشان دادند.
اخبار منتشر شده دربارة وضعيت اين دانشمند تالش، نگرانكننده است. وي كه در آستانة هفتاد سالگي قرار دارد، به شيوههاي خشن استاليني از سوي مأموران وزارت امنيت دولت الهامعلياف دستگير و مدتها تحت بازجوييهاي غيرانساني و حتي شكنجه قرار گرفت. با گذشت مدتها از زنداني شدن وي، تلاش گروههاي علمي و فرهنگي در كشورهاي مختلف بخصوص در اروپا براي آزادي وي گسترش يافت. به دنبال اين تلاشها براي نخستين بار بعد از حدود سه سال از بازداشت اين دانشمند مشهور تالش، آكادميسين، مدير مركز فرهنگي و تحقيقاتي تالش و سردبير نشريه « تولشي صدو» (صداي تالش) جمعي از نمايندگان مجامع اروپايي با وي ديدار كردند.
اخيراً « ورونيكا كوتك» نماينده ويژه شوراي اروپا در ايران شمالي و نمايندگان دفتر سازمان امنيت و همكاري اروپا و سفارت نروژ در باكو با نوروزعليمحمداف در زندان شماره 15 شهر باكو ديدار و گفتگو كردند.
اين ديدار بعد از سه سال از بازداشت دانشمند مشهور تالش در حالي صورت ميگيرد كه علاوه بر پيگيري محافل علمي و دانشگاهي، تاكنون خانواده اين دانشمند نامههاي مكرري به مراكز بينالمللي و سفارتخانههاي خارجي در باكو ارسال داشتهاند.
رژيم باكو از تماس خبرنگاران با نماينده ويژه شوراي اروپا بعد از گفتگوي وي با نوروزعليمحمداف جلوگيري كرد. برخي مطبوعات مستقل باكو، تنها به درج خبر ديدار نمايندگان اروپايي با دانشمند تالش اكتفا كردند و نوشتند كه از محتواي گفتگوهاي نمايندگان اروپايي و دانشمند زنداني اطلاعي كسب نشده است.
نوروزمحمدعلياف كه به عنوان «ريش سفيد» قوم تالش در ايران شمالي شناخته ميشود، اكنون سالهاست كه در زندان به سر ميبرد. اما خانواده و دوستان نزديك وي نيز از فشارها و آزارهاي دولت شوونيستي باكو در امان نماندهاند.
در پي دستگيري نوروزعليمحمداف، خانواده وي نيز تحت فشارهاي غيرانساني دستگاه امنيتي رژيم باكو قرار گرفت و كامران محمداف (فرزند ارشد دانشمند تالش) به طرز مشكوكي درگذشت. گفته ميشود مرگ كامران محمداف با اقدامات وزارت امنيت دولت باكو در ارتباط است.
از سوي ديگر چندي پيش خبري مبني بر دستگيري فرزند ديگر نوروزعليمحمداف توسط ماموران امنيتي باكو منتشر شد. علت دستگيري وي اين بوده كه آزادي پدرش را پيگيري كرده است.
نوروزعليمحمداف نويسنده، روزنامهنگار و دانشمند زبانشناس تالش كه از حدود سه سال پيش و در پي انتشار يك نشريه به زبان تالشي زنداني شده است. شرايط سختي را سپري ميكند. وي طي سه سال زنداني شدن در شرايط سخت، به بيماريهاي مختلف از جمله رماتيسم پا و ديسك كمر دچار و به شدت ضعيف و لاغر شده است. گزارشگران اروپايي كه به علت عضويت دولت باكو در شوراي اروپا توانستهاند با اين دانشمند زنداني ملاقات كنند نتوانستند با خبرنگاران ديدار كنند. يك منبع موثق از قول نمايندگان اروپايي گفت كه وي (نوروزعليمحمداف) به علت ضعف و كهولت سن و قرار داشتن در وضعيت نامساعد و شكنجههاي روحي و جسمي و سوءتغذيه در معرض مرگ قرار دارد.
عاكف حميداف تحليلگر سياسي و عضو «كميته تلاش براي آزادي نوروزعليمحمداف»
در تماس تلفني خبرنگار « حركت آزاديبخش ايران شمالي» گفت:
« در هيچ يك از كشورهاي جهان، با دانشمند هفتاد سالهاي كه عمر خود را در دانشگاه و تحقيق و علم و نوشتن كتابهاي علمي سپري كرده، اينگونه برخورد نميكنند. اين برخوردهاي استاليني فقط از سوي دولت باكو متصور است. دولت باكو نه تنها نوروزعليمحمداف را زنداني كرده، بلكه براي از بين بردن خانوادة وي نيز تلاش ميكند. بعد از دستگيري وي، بارها و بارها شبانه به خانة وي يورش برده و رعب و وحشت ايجاد كردهاند. كامران محمداف فرزند ارشد نوروزعلي بود كه به دليل پيگيري آزادي پدرش بارها از سوي مأموران امنيتي تحت فشار و آزار قرار گرفت و در نهايت در شهريور 1386 به طرز مشكوكي درگذشت. بعد از مرگ مشكوك كامران محمداف، تنها فرزند باقيمانده نوروزعلي نيز از سوي مأموران امنيتي تحت فشارها و آزارهاي مستمر قرار دارد.»
وي افزود: « مقامات امنيتي باكو اعلام كردند كه كامران محمداف بر اثر سكته درگذشته است اما اجزاه ندادند پزشكان مستقل و غيرنظامي علت مرگ وي بررسي و روشن كنند. علاوه بر اين، رژيم باكو حتي به دانشمند زنداني اجازه نداد، در مراسم دفن فرزند جوان خود حضور يابد.»
عاكفحميداف دربارة علت دستگيري نوروزعليمحمداف گفت: «علت اصلي دستگيري و رفتار غيرانساني دولت باكو با اين دانشمند مشهور اين است كه وي از ميان قوم تالش برخاسته و توانسته به مدارج عالي علمي دست يابد. اگر چه قوم تالش با جمعيتي حدود يك ميليون نفر، محرومترين قوم ساكن در قلمرو حاكميت دولت باكو است، و مناطق تالشنشين مانند آستارا، لئريك، ماساللي، لنكران و ... از كمترين امكانات خدمات عمومي حتي برق و گاز و آب بهداشتي نيز بهرهمند نيستند، با اين حال هرگز نوروزعليمحمداف به عنوان يك چهرة سياسي محسوب نميشد. بعد از فروپاشي شوروي، نوروزعليمحمداف به عنوان روشنفكر و دانشمند پيشكسوت به دو اقدام دست زد؛ تداوم فعاليت در مركز فرهنگي تالش (مركز تالششناسي) و انتشار نشريه صداي تالش. در اين مراكز مسايلي مانند شعر و ادب، تاريخ، زبان، فرهنگ و آداب و رسوم قوم تاريخي تالش مورد مذاكرة دانشمندان قرار ميگرفت و نتايج فعاليتهاي علمي به صورت محدود منتشر ميشد. دولت باكو به صورت رسمي بارها اعلام كرده كه اين دولت نه برپايه عدالت، اخلاق و اسلام و انسانيت كه براساس ايدئولوژي شوونيستي پانآذريسم اداره ميشود و اين سخن را بارها حيدرعلياف و الهامعلياف در همايشها به صورت آشكار بر زبان آوردهاند. معناي اين ايدة قرون وسطايي اين است كه در ايران شمالي (جمهوري آذربايجان)، دولت هيچ گونه حق و حقوقي براي اقوام مختلف ساكن در كشور مانند تالشها و لزگها قايل نيست. و اصولاً مقامات دولتي وجود اقوام مختلف را به شيوههاي مختلف انكار ميكنند، تعداد جمعيت تالشها و لزگها را بسيار ناچيز نشان ميدهند. با اين حال حضور دانشمند مشهور مانند نوروزعليمحمداف در مجامع علمي بينالمللي و كشورهاي همسايه هميشه اين پيام را با خود داشت كه قومي و كهن و تاريخي به نام تالش در ايران شمالي وجود دارد كه در معرض نسلكشي فرهنگي قرار گرفته است. به همين دليل و براي جلوگيري از حضور وي در مجامع علمي خارج از كشور، توطئهاي از سوي وزارت امنيت باكو طراحي و اجرا شد، اما در جلسة محاكمه وي كه تحت فشارهاي مجامع علمي به صورت نيمه علني برگزار شد، آشكار گرديد كه اتهامهاي وزارت امنيت باكو عليه وي بسيار خندهدار است. اتهام اساسي او اين است كه در مقابل دريافت 300 دلار (سيصد دلار) در همايش تالششناسي در شهر رشت در سال 1382 ( 2003) به نفع ايران جاسوسي كرده است!»
حميداف افزود: «تالشها يك قوم تاريخي و كهن هستند و زبان آنها شاخهاي از زبان فارسي است. اين قوم در مناطق مرزي با ايران زندگي ميكنند، و به همين دليل دولت باكو از قوم تالش احساس خطر ميكند. به نظر ميرسد دليل اصلي دستگيري دانشمند مشهور تالش و برخوردهاي بسيار خشن با وي اين است كه دولت باكو به فعالان فرهنگي و مردم تالش نشان دهد كه در صورت كوچكترين تحركي آنها را سركوب خواهد كرد.»
شايان ذكر است، دولت باكو در تلاش براي نابودي قوم تالش سياستهاي اقتصادي و فرهنگي ويژهاي را اجرا ميكند. از لحاظ اقتصادي، در مناطق تالشنشين هيچگونه سرمايهگذاري براي احداث واحدهاي توليدي صورت نميگيرد و اغلب اهالي در اين مناطق در فقر شديد و بيكاري زندگي ميكنند و حداكثر به مشاغلي مانند كارگري در مزارع ميپردازند.
مردم اين مناطق از ابتداييترين خدمات عمومي مانند برق، گاز، آب بهداشتي بهرهمند نيستند. با اینکه در دوره شوروی تالشها از خدمات عمومی مانند برق و گاز بهره مند بودند ، اما با فروپاشی شوروی و از هم پاشیدن مراکز خدمات دولتی، برق و گازرسانی در این مناطق با مشکل مواجه شد و با گذشت 17 سال دولت باکو نسبت به تامین نیازهای اولیه تالشها اقدام نکرده است .
از لحاظ فرهنگي نيز برنامهاي به زبان تالشي از راديو و تلويزيونهاي دولتي و نيمهدولتي پخش نميشود. انتشار كتاب و نشريه نيز به زبان تالشي نيز ممنوع است.همچنین دولت باکو قانونی تصویب کرده که مطابق آن شبکه های رادیوی و تلویزیونی حق پخش برنامه به زبان اقوام مختلف ساکن در ایران شمالی برای داخل کشور را ندارند.
زندگينامه نوروزعليمحمد اف :
ـ متولد 1942 (1321) ، روستاي ارجيوان ـ آستارا (ايران شمالي)
ـ اتمام تحصيل در انستيتوي عالي تربيت معلم در رشتة زبانهاي اروپايي در سال 1964 (1343)
ـ انجام خدمت وظيفه نظام (1967 ـ 1965) (1346 ـ 1344)
ـ تحصيل در آكادمي علوم ايران شمالي، انستيتوي عالي زبان و ادبيات (1970 ـ 1967) (1349 1346)
ـ اخذ دكترا درعلم زبانشناسي (1971) (1350)
ـ از تدريس تا رياست دانشكدة زبانشناسي در آكادمي علوم ( از سال 1970/1349)
ـ مدير شعبه ارتباطات زبانها از سال 1989/1368
ـ مدير شعبة ارتباطات زبانها و گروه زبان شناسي عمومي آكادمي علوم از سال 1991/1370
ـ انتشار بيش از 100 اثر و مقالات علمي دربارة زبانهاي مختلف از جمله زبان آذري، تركي، تالشي، فارسي و زبانهاي اروپايي طي حدود چهل سال فعاليت علمي.
ـ تأسيس نشرية « تاليشي صدو» (صداي تالش) در سال 1992/1371
ـ مدير مركز فرهنگي تالشهاي ايران شمالي از سال 1989/1368 تاكنون
ـ حضور در همايشها و مجامع علمي كشورهاي مختلف جهان
ـ دستگيري توسط وزارت امنيت باكو 2006/1385